CÓ NÊN HỌC ĐẠI HỌC KHÔNG?
“Có nên học đại học?” là một câu hỏi mà mình đã từng hỏi bản thân trong quãng thời gian khủng hoảng tuổi 20. Rồi gần đây, khi lướt web, mạng xã hội và lắng nghe những tâm sự từ những bạn trẻ hơn, mình cũng muốn góp phần chia sẻ một phần nào đấy suy nghĩ của bản thân để nếu có một ai đấy cũng đang có câu hỏi tương tự đọc được bài viết này, họ sẽ có thêm một góc nhìn trước khi đưa ra những quyết định quan trọng cho bản thân.
Học đại học ra trường vẫn thất nghiệp
Khi mình nghe những lời bàn luận của mọi người về vấn đề này và những bài viết phía trên, mình chỉ thấy buồn cười vì họ chỉ nói và bàn luận hoặc xấu hơn là gièm pha việc học đại học thay vì tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề. Theo ý kiến của mình, các tổ chức truyền thông và báo chí nên đưa ra những số liệu cụ thể để giúp giải quyết vấn đề này tốt hơn hoặc chí ít là làm tăng nhận thức của người dân hơn là làm xáo động lòng người, dẫu ta đều biết rằng việc đưa tin giật gân sẽ dễ thu hút người đọc hơn.
Quay lại với vấn đề “Học đại học ra trường vẫn thất nghiệp”, khi mình nghe được câu nói này, mình đã có một số câu hỏi như sau:
- Trong tất cả các sinh viên đại học thất nghiệp, họ xuất thân từ những trường nào?
- Trong tất cả các sinh viên đại học thất nghiệp, họ học chuyên ngành gì ?
- Liệu họ đã có thực sự học hành đàng hoàng và chuẩn bị kĩ lưỡng cho tương lai của mình hay không?
- Tình hình thị trường và kinh tế lúc họ đang ứng tuyển công việc ra sao?
Từ những câu hỏi trên mình nghĩ có hai nguyên nhân chính dẫn đến việc thất nghiệp sau khi học đại học.
- Nguyên nhân thứ nhất là tác nhân ngoại cảnh (external factor)
- Nguyên nhân thứ hai là tác nhân nội cảnh (internal factor)
Tác nhân ngoại cảnh (external factor)
Tác nhân thứ nhất là chất lượng đào tạo của trường đại học.
Hiện nay không khó để một ai đó học đại học miễn là họ có tiền. Chỉ cần có tiền, bạn có thể vào học một ngôi trường bất kì và cũng chỉ cần đóng đủ tiền là đã có thể tốt nghiệp. Trường hợp này nhiều.
Tác nhân thứ hai là sự cũ kĩ trong hệ thống đào tạo của trường đại học.
Bên cạnh những trường đại học trên, các trường đại học có tiếng và chất lượng yêu cầu sinh viên phải nỗ lực rất nhiều mới có thể vào và ra. Tuy nhiên, do chưa có sự thích ứng và đổi mới kịp thời nên một số chương trình đào tạo của các trường đại học truyền thống vẫn khá cũ so với mặt bằng chung cũng như khoảng cách lớn giữa tiêu chí tuyển dụng của các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, nguyên nhân này sẽ không chiếm đa số bởi hầu như tại các trường có chất lượng cao, ý thức và chất lượng của sinh viên cùng hệ thống giảng dạy đã khá cao so với mặt bằng chung. Điều đó có nghĩa rằng tư duy của sinh viên rất tốt, có sự kỉ luật, cầu tiến trong học tập và phát triển. Hơn nữa tại các trường chất lượng, họ luôn dạy sinh viên gốc rễ và nền tảng để sinh viên có thể hiểu được nguyên lí của mọi thứ, từ đấy có thể tự học và tự phát triển sau này.
Tác nhân thứ ba là do ngành học.
Sinh viên chọn học những ngành học mà thị trường không có nhiều nhu cầu hoặc thậm chí là không có nhu cầu tuyển dụng ở thời điểm họ ra trường. Ví dụ ngành khoa học tên lửa hay hạt nhân ở việt nam khó có đất dụng võ và nếu như có cũng đòi hỏi chất lượng sinh viên cực kì cao.
Tác nhân thứ tư là do ảnh hưởng ngoại cảnh của nền kinh tế trong và ngoài nước.
Đôi lúc có nhiều vấn đề ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế ví dụ như dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh, suy thoái kinh tế, … nên làm các công ty không tuyển dụng thêm nhân sự, thậm chí là phải cắt giảm nhân sự. Lúc này, quá trình tìm việc sẽ khó khăn hơn rất nhiều bởi vị trí tuyển dụng ít nhưng ứng viên lại nhiều hay có thể nói là cung nhiều hơn cầu.
Tác nhân thứ 5 là sự kết hợp của những yếu tố trên
Mọi người có thể đọc thêm bài viết:
Tác nhân nội cảnh (internal factor)
Các yếu tố ngoại cảnh ở bên trên thực sự rất quan trọng bởi chúng có tác động rất lớn đến quá trình tìm việc của một cá nhân. Và ông bà ta cũng có một câu, “thiên thời địa lợi nhân hòa“. Tuy nhiên, mình vẫn luôn tin vào sự nỗ lực cá nhân vì nếu chính ta không tự giúp ta thì chẳng có ai sẽ giúp ta cả.
Ví dụ, vì một lí do nào đấy các bạn không vào được một ngôi trường top hoặc quá xuất sắc, thậm chí hoàn cảnh kinh tế cũng không cho bạn một nguồn lực dồi dào để phát triển. Nhưng điều ấy chẳng sao cả. Quan trọng nhất là bạn có muốn tiếp tục nỗ lực phấn đấu để tiến về phía trước hay không? Nếu có, mình tin chắc các bạn sẽ luôn lên kế hoạch và mày mò để phát triển bản thân nhằm đáp ứng được các yêu cầu về mặt tuyển dụng của các nhân sự dẫu cho con đường đến đó chông gai và vất vả biết nhường nào.
Còn nếu không, dù bạn có học ở một trường top đầu và có nhiều nguồn lực đến đâu đi chăng nữa bạn cũng sẽ thất nghiệp.
Thế nên đừng đùn đẩy hết trách nhiệm cho trường đại học, cho hệ thống giáo dục, cho hoàn cảnh mà trước hết hãy luôn tự hỏi bản thân “Liệu mình đã thực sự nỗ lực và chuẩn bị kĩ càng cho con đường phát triển sự nghiệp trong tương lai hay chưa?” Cuộc sống rất công bằng. Không có một công ty nào trả cho bạn 10 đồng để thuê bạn trong khi bạn chỉ có thể tạo ra được 1 đồng hoặc 0 và còn phải tốn thêm 7 đồng để đào tạo lại cho bạn chỉ vì bạn có cái bằng đại học trừ khi bạn rất rất đặc biệt và nhà tuyển dụng cũng vậy.
Ví dụ: Khi nói chuyện với một số bạn sinh viên được nhận thực tập ở các công ty lớn, mình cảm thấy ngưỡng mộ các bạn rất nhiều. Từ năm nhất, các bạn đã cố gắng học tập để trang bị những kĩ năng và kiến thức cần thiết. Bên cạnh đó, các bạn cũng tìm hiểu và xin lời khuyên từ các anh chị đi trước để biết bản thân nên chuẩn bị những gì rồi lên một plan để từng bước đạt được mục tiêu. Từ năm hai, các bạn đã bắt đầu đi thực tập part-time ở các công ty vừa và nhỏ hoặc start-up để học hỏi thêm kinh nghiệm và trau dồi kĩ năng.
Trong kì hè, một vài bạn sẽ chọn tiếp tục học để đẩy nhanh lộ trình, có bạn thì tham gia các hoạt động tình nguyện hoặc cũng có bạn tham gia các lớp học để nâng cao một kĩ năng nào đó. Cứ thế, đến hết năm ba, các bạn đã tích lũy được cho mình một lượng kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm nhất định. Lúc này, các bạn bắt đầu apply vào các công ty lớn, các tập đoàn đa quốc gia ở vị trí thực tập sinh full-time và bắt đầu làm việc như một nhân viên chính thức.
Sau khi kết thúc kì thực tập này, một vài bạn được đề cử (promote) thành nhân viên chính thức. Những bạn không được promote, các bạn cũng đã học được rất nhiều từ công ty và các anh chị đi trước bên cạnh cái brand name có trong CV. Lúc này, khi ra trường, CV của các bạn cực kì vượt trội so với các ứng viên trên thị trường. Bây giờ, tỉ lệ thất nghiệp là cực kì nhỏ. Tóm lại, các bạn đều học tập rất nghiêm túc và chủ động bổ sung những thiếu sót mà nhà trường chưa thể hỗ trợ.
Có nên học đại học?
Những suy nghĩ của bản thân trước khi hỏi “có nên học đại học?”
Mình nghĩ câu hỏi có nên học đại học không phải là câu hỏi then chốt của vấn đề, nó chỉ là ngọn. Thay vào đó, các bạn nên thấu hiểu bản thân mình trước, hiểu mình muốn làm gì và con đường phát triển trong tương lai, sau đó mới nên hỏi “Liệu có nên học đại học hay không?”.
Theo những gì mình quan sát, hầu hết mọi người vào đại học đều để tìm một cái nghề với mức thu nhập thập cao rồi từng bước thay đổi cuộc sống và đạt được những mục tiêu của bản thân. Nghe có vẻ thực dụng nhưng mà đó là sự thật và không có gì sai ở đây cả. Lí do là vì:
- Tại thế hệ của mình, đời sống kinh tế của mỗi gia đình đều khó khăn, thậm chí để có thể cho con mình học đại học, nhiều người phải bán đất, bán tài sản trong nhà hoặc thậm chí là vay nợ.
- Nước mình dù được đánh giá là một quốc gia đang phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn là một nước nghèo. Trong đó, nền giáo dục vẫn chưa hoàn thiện, đặc biệt là trong mảng hướng nghiệp và không phải ai cũng có thể tiếp cận được vấn đề này. Giả sử nếu đã hướng nghiệp đúng đắn, mỗi học sinh, cá nhân đều hiểu được mình muốn làm gì, phù hợp với công việc gì, liệu rằng công việc/nghề nghiệp ấy có triển vọng ở Việt Nam hay không. Đó cũng là một trong những tác động của nền kinh tế. Ở Mỹ, nếu bạn nói rằng bạn muốn làm một ca sĩ, một rapper, một nhà văn, điều này hoàn toàn bình thường. Đương nhiên làm nghệ thuật và hoàn toàn sống được với nghề là một thách thức và cần rất nhiều nỗ lực. Tuy nhiên, những nghề này vẫn rất xứng đáng bởi dân số sử dụng tiếng anh không chỉ ở Mỹ và ở rất nhiều nước. Thế nên quy mô sản phẩm của họ sẽ được tiếp cận với nhiều người. Hơn nữa, nền kinh tế phát triển cũng tạo một đà phát triển mạnh mẽ cho nền công nghiệp giải trí. Chỉ cần bạn làm tốt, bạn không những kiếm được tiền mà còn rất rất nhiều tiền. Trong khi đó, nếu bạn nói mình muốn làm nhà văn, làm ca sĩ ở Việt Nam, bố mẹ bạn phần nào đó sẽ lo lắng rất nhiều cho bạn.
Tuy nhiên, nếu chúng ta không phải nghĩ quá nhiều về cơm, áo, gạo tiền và may mắn đủ cơ hội để đưa ra một lựa chọn cho bản thân, liệu mọi người sẽ vẫn quyết định chọn học đại học để kiếm một cái nghề với thu nhập cao hay sẽ nói rằng:
- Mình có một ước mơ và mình muốn đạt được nó trong tương lai.
- Ừ. Mình thích ngành này, lĩnh vực này và mình muốn học hỏi, tìm hiểu sâu hơn về nó.
- Việc học là một việc quan trọng và mình muốn tiếp tục học hỏi để bản thân tốt hơn cả về tâm, trí. Mình nghĩ đại học sẽ là một môi trường tốt để mình phát triển xa hơn và gặp được những người giỏi giang hơn.
Và mình rất thích những suy nghĩ này. Bởi trước đây và bây giờ cũng vậy, mình luôn hỏi, liệu mình sẽ làm gì khi đã trải nghiệm hết tất cả mọi thứ mà tiền có thể giải quyết được như ăn ngon, mặc đẹp, sống trong những nơi đắt tiền, đi du lịch ở những nơi đắt đỏ bằng những phương tiện sang chảnh và tốn kém như giới thượng lưu thậm chí là sống như vậy luôn.
Được đắm chìm trong công việc và nỗ lực để chạm đến đỉnh cao nhất của nó.
Lấy mình làm ví dụ đi ha. Sau một vài trải nghiệm và suy xét về bản thân, mình hiểu rõ được điểm mạnh, điểm yếu, sở thích và tính cách của bản thân. Vậy nên, mình sẽ bắt đầu liệt kê những công việc mà mình muốn theo đuổi và marketing là thứ phù hợp nhất với mình. Sau khi đã lựa chọn, mình bắt đầu hỏi bản thân “liệu mình có nên học đại học không hay sẽ đăng kí các khóa học ngắn hạn” và các khóa học ngắn hạn là lựa chọn phù hợp nhất với mình ở thời điểm hiện tại.
Còn bây giờ, quay lại với việc trả lời đơn thuần cho câu hỏi này, theo ý kiến cá nhân của mình, ở thời điểm hiện tại, mọi người nên học đại học và nên cố gắng để vào được một ngôi trường tốt sau khi đã xác định được công việc mà mình muốn theo đuổi với một chiến lược học tập thật kĩ càng.
Học đại học ở hiện tại (2024)
Lí do đơn giản là vì đây là con đường ngắn và dễ dàng nhất để một cá nhân có thể thành công trong cuộc sống. Vào đại học, sẽ tốt hơn nữa nếu vào được đại học có chất lượng tốt, bạn sẽ được học các kiến thức ở một mức cao hơn, chuyên sâu hơn từ những người không những có học vị cao mà còn có nhiều năm kinh nghiệm làm việc thực tiễn trong lĩnh vực của họ. Và quá trình này sẽ giúp bạn rèn dũa tư duy cùng nhiều kĩ năng cần thiết khác cho công việc sau này, trong đó tư duy và kĩ năng tự học là thứ quan trọng nhất.
Không những vậy, đây cũng là một môi trường tốt để bạn phát triển, gặp gỡ và kết thân cùng những người bạn đồng chí hướng và đây là một tài sản quý giá vô cùng. Có thể bạn không biết nhưng lúc này tình bạn đến với nhau rất đơn thuần và đẹp đẽ chứ không hề có bất kì toan tính nào khác. Hơn nữa, môi trường ở đây cũng sẽ giúp bạn mở rộng mối quan hệ xã hội của mình không chỉ trong lĩnh vực bạn đang theo đuổi mà còn cả ở các lĩnh vực khác.
Thứ 4 và cũng là cuối cùng, bạn học được cách làm nghiên cứu, viết báo khoa học và luận văn tốt nghiệp. Đây cũng là một trong những điều mình thích nhất bởi nếu không học đại học, mình sẽ không thể biết cách viết 1 luận văn và bài báo khoa học như thế nào. Và mình cũng sẽ không khám phá ra được bản thân mình có khả năng viết rộng đến vậy. Về việc viết báo khoa học, luận văn, nó sẽ dạy các bạn rất nhiều về việc dẫn chứng, lập luận cho từng câu nói của các bạn để thuyết phục ai đó hoặc chứng mình cho những gì bạn đang làm.
Ví dụ, trước đây khi mình nói, viết cái gì đó, mình thường hay đi theo suy nghĩ và cảm xúc của bản thân để thuyết phục một ai đó. Đương nhiên là nó phải rất logic và hợp lý nhưng chưa hoàn hảo. Trong khi đó, khi mình viết luận văn, bài báo khoa học, mình phải lựa chọn từng câu, từng chữ một cách cẩn thận với những dẫn chứng cho điều đó. Cụ thể, nếu mình nói dựa trên hình ảnh, số liệu, mình phải trích dẫn là mình đã lấy những cái này ở đâu và những tài liệu đó có uy tín không.
Đấy là 4 lí do lớn nhất mà mình nghĩ đại học sẽ mang lại cho mỗi cá nhân và mình cũng khuyến khích mọi người nên học đại học.
Học đại học ở tương lai (2034 trở đi)
Khi mình bắt đầu chọn các khóa học ngắn hạn, cụ thể là coursera để tự học trong suốt một thời gian dài, mình đã có một số cảm quan về đại học bản thân trao đổi với các bạn trẻ với nhiều góc nhìn khác nhau, xem xét những thách thức ở các quốc gia phát triển như Mỹ, Anh, Canada, Đức, Pháp, có lẽ việc học đại học ở Việt Nam sau này phần nào cũng sẽ trải qua những nét tương đồng trong quá trình trở thành một quốc gia phát triển. Trong đó, vấn đề lớn nhất khi học đại học chính là học phí. Câu hỏi được đặt ra là:
- Liệu bạn có đủ tiền để trang trải cho học phí và chi phí sinh hoạt?
- Nếu không đủ tài chính, bạn có thực sự sẵn sàng vay ngân hàng một số tiền lớn để hoàn thành chương trình đại học?
Câu trả lời vẫn vậy, vẫn phụ thuộc vào mỗi cá nhân. Tuy nhiên, nếu bạn vẫn muốn học đại học nhưng không có đủ tài chính cho việc ấy, liệu bạn đủ can đảm để gánh trên vai một khoản vay tài chính với lãi suất cho sinh viên.
Kết Luận
Hy vọng bài viết sẽ giúp các bạn có thêm một góc nhìn để giúp cho bản thân trả lời câu hỏi “Liệu có nên học đại học hay không?”. Hãy nhớ đại học chỉ là một con đường còn sự thành bại của một người phụ thuộc rất nhiều yếu tố nhưng chủ yếu vẫn là chính bản thân họ. Hãy luôn tự tin, tin tưởng vào bản thân, lạc quan và nỗ lực không biết mệt mỏi vì mỗi con đường thành công đều khác nhau.
Nếu như bạn đang chuẩn bị vào đại học, bạn có thể đọc bài viết 1 điều mình Chắc Chắn phải làm trước khi vào Đại Học nếu được bắt đầu lại của mình để có thêm nhiều góc nhìn hơn.
Cảm ơn mọi người đã dành thời gian đọc bài viết này. Bài viết dựa trên trải nghiệm của mình, có thể các bạn sẽ có một góc nhìn khác, đơn giản vì mỗi chúng ta là những cá thể khác nhau (về năng lực, tính cách, suy nghĩ, trải nghiệm, …) cho nên mọi người chỉ tham khảo, phản biện để đưa ra được một quyết định đúng đắn nhất. Bạn có thể tham khảo NHỮNG LƯU Ý KHI ĐỌC BÀI của mình.
Và mình là D, một kẻ điên mộng mơ.
Xin chào và hẹn gặp lại.
