4 LÍ DO VÀ 3 QUY TẮC KHI LÀM REVIEW KHÓA HỌC VÀ SÁCH
Có bao giờ bạn phải lưỡng lự rất lâu trước khi mua một khóa học hay một cuốn sách nào đó chưa?
Mình nghĩ là có. Và mình cũng vậy.
Đã nhiều lần mình phải đắn đo, tìm hiểu rất kỹ trước khi quyết định xuống tiền. Không phải vì tiếc tiền, mà vì mình biết cảm giác bỏ tiền ra nhưng thứ nhận lại không xứng đáng với số tiền và thời gian đã bỏ ra khó chịu như thế nào, đặc biệt là khi nguồn lực không quá nhiều.
Thực tế là mình đã từng trả một mức giá quá cao cho một khóa học, trong khi giá trị thực sự nhận lại không tương xứng. Và sau những lần như vậy, mình nhận ra một điều: tìm được một bài review thật sự có tâm trên Internet không hề dễ. Phần lớn nội dung mình thấy chỉ là những bài viết tối ưu SEO hoặc những video làm content chung chung với mục đích chính là quảng bá và kiếm tiền, thay vì giúp người đọc hiểu rõ liệu khóa học đó có thực sự đáng để học hay không.
Vì vậy, mình quyết định rằng trong hành trình phát triển bản thân của mình, bất cứ khi nào mình học một khóa học hoặc đọc một cuốn sách, mình sẽ viết lại review dựa trên trải nghiệm học thật và đọc thật của mình. Mục tiêu rất đơn giản: giúp những người đến sau có thêm một nguồn tham khảo chân thật, để họ không phải lặp lại những sai lầm mà mình đã từng gặp phải khi đầu tư vào việc học.
Và với những sản phẩm thực sự chất lượng, thực sự đáng đầu tư, mình sẽ đặt link affiliate trong bài viết. Nếu người đọc thấy bài review hữu ích và mua qua link đó, mình có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ như một sự ghi nhận cho giá trị mà bài viết mang lại.
Mình không muốn viết review chỉ để kiếm tiền. Và mình cũng không muốn ai đó mất tiền vì những gì mình viết.
Vì vậy, bài viết này được tạo ra để chia sẻ những nguyên tắc và quan điểm của mình khi review khóa học và sách, như một lời cam kết về sự minh bạch và trách nhiệm đối với người đọc.
Nếu bạn quan tâm, hãy tiếp tục đọc nhé.
Lí Do Khi Làm Review Khóa Học Và Sách
Giúp Đỡ Cho Người Học
Trước đây và thậm chí cả bây giờ, khi mình muốn học một khóa học nào đó, mình luôn muốn tìm được những bài review có trải nghiệm thật và chất lượng cao nhất về khóa học để biết được liệu số tiền, time và công sức mình sẽ bỏ ra có thực sự xứng đáng. Bạn biết đấy, nếu như mình không phải bận tâm về tiền và muốn học khóa học nào cũng được, mình sẽ research tầm 50% rồi bắt đầu THỬ.
Tuy nhiên, cuộc sống không màu hồng và việc kiếm tiền thực sự khó. Do đó, mình đã luôn mong muốn rằng: “Ừ, khóa học này 30 triệu. ĐẮT! Nhưng mà, khi học xong, mình giỏi hơn, trang bị được nhiều kiến thức và kĩ năng hơn. 30 triệu đấy đã được đầu tư cực kì xứng đáng.” Trải nghiệm của mình vẫn chưa quá nhiều, tuy nhiên, trong quá khứ, mình đã có học một vài khóa học và cảm thấy số tiền chưa thực sự tương xứng.
Đáng lẽ, mình đã có thể tận dụng số tiền ấy tốt hơn.
Và mình hiểu rằng, đâu đó ngoài kia cũng sẽ có nhiều bạn giống mình, những người đang lo lắng không biết liệu khóa học này có thực sự tốt để bản thân đầu tư không? Chẳng hạn, bạn có 50 triệu và bạn muốn đăng kí lộ trình học trong 4-6 tháng để upgrade kiến thức và kĩ năng nhằm kiếm được job tốt hoặc tăng lương, …. Với nhiều người số tiền này nhỏ, nhưng lại là phao cứu sinh, là cả một gia tài, niềm hy vọng với những người khác.
Đấy là lí do mình review lại những khóa học bản thân đã học.
Nếu mọi người vẫn còn thắc mắc “Vậy sao bạn lại muốn giúp mọi người? Mục đích của bạn là gì? Không ai rảnh làm không cái gì cả?”, bạn sẽ hiểu khi đọc hết bài này và bài cảm nhận về cuộc sống và sự biết ơn*.
Review Kiến Thức
Nếu mình học tốt một course nào đấy, mình sẽ dễ dàng review lại tất cả mọi thứ trong một bài viết với độ logic cao. Ngược lại, mình sẽ biết bản thân cần phải ôn lại chỗ nào. Cái này mình đã thực sự nghiệm qua và cảm thấy rất đúng.
Làm Content
Mặc dù mình không phải là một content creator chuyên nghiệp và chỉ mới viết blog part-time được hơn 1 năm 5 tháng, nhưng mình cảm nhận được rằng,
1. Trần của người viết sẽ phụ thuộc vào kiến thức, trải nghiệm và sự sáng tạo của người ấy.
2. Nghề này áp lực kinh khủng và rất dễ bị kiệt sức
Để giải quyết vấn đề này, người viết sẽ phải tăng input cho bản thân qua trải nghiệm, kiến thức, kinh nghiệm hoặc thậm chí là mượn từ người khác (phỏng vấn guest hoặc thuê guest hoặc có một đội ngũ support).
Vậy nên, ngoài việc lưu giữ trải nghiệm, review lại kiến thức, review khóa học giúp mình duy trì nhịp ra bài đều đặn. Mình đặt KPI ít nhất 2 bài/tháng trong năm 2026; nếu học một khóa rồi viết review, mình sẽ giảm áp lực sáng tạo cho tháng đó.
Kiếm Tiền Từ Affiliate
Đương nhiên, mình cũng đã có suy nghĩ đến affiliate khi làm dạng content này, nhưng cái này là phụ (không đặt nặng) bởi kiếm tiền không phải là mục tiêu trọng yếu và hàng đầu của DreamerswSeM khi thành lập. Nếu muốn kiếm nhiều tiền, điều cốt lõi mình cần làm là tập trung học tập và phát triển bản thân về kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm, kiến thức về đầu tư, tài chính rồi work hard bởi đây là con đường cực kỳ chắc chắn, bền vững và có ROI cực kỳ cao cả trong ngắn và dài hạn.
Còn affiliate, mình nghĩ nó là sự win-win. Nếu link affiliate đi kèm ưu đãi, bạn có thể tiết kiệm được một phần chi phí; còn mình có thể nhận được hoa hồng giới thiệu. Quan trọng nhất, qua bài review của mình, bạn sẽ biết được khóa học có thực sự giúp bạn get được những kiến thức và kĩ năng mà bản thân mong muốn hay không? Như vậy, quyết định đầu tư sẽ trở nên tỉnh táo hơn: bạn hiểu rõ mình đang mua gì, khóa học phù hợp với ai, điểm mạnh – điểm yếu ra sao, và những rủi ro nào cần cân nhắc trước khi xuống tiền.
À! Vẫn còn một risk nữa, đó là, lỡ mình là một đứa lùa gà thì sao. Nhưng mà bạn yên tâm, mình không muốn sống như vậy và cũng không rảnh để đi build cái brand này rồi tự kết liễu nó với một lí do lãng nhách. Mình biết vẫn còn một sự nghi ngờ bên trong bạn và điều đó hoàn toàn bình thường. Cái này mình để content của DreamerswSeM tự chứng minh.
Xin được phép nói một chút về các khoản tiền hoa hồng mà mình nếu may mắn nhận được. Nếu may mắn có traffic và có hoa hồng, khoản tiền này sẽ hỗ trợ mình một phần chi phí website, tools và xa hơn là nâng cấp giao diện blog theo mong muốn của mình.
Mình nghĩ chắc phải lâu lắm vì để kiếm tiền từ một blog theo phong cách phát triển như của mình cực kì, cực kì mệt. Mình nghĩ để làm được vậy, ngoài thời gian full-time cho job, mình sẽ phải viết như một thằng điên và lúc nào cũng phải vắt óc nghĩ idea. Work hard vậy cũng đáng đó nhưng mà không bền và cũng không phải plan của mình. Nếu làm vậy, viết hết vui rồi và cũng sẽ không học hỏi được nhiều.
Không biết bạn có nhớ không nhưng trong bài Có tố chất làm CEO không, mình đã có chia sẻ rằng nếu hồi đấy mình vẫn tiếp tục dự án cho thuê truyện và phát triển nó như 1 business, mình sẽ giỏi lên rất nhiều (not about money). DreamerswSeM cũng có mục đích này vì nó cho mình chơi một cách thoải mái.
Với lại, DreamerswSeM được plan là long-term nên cứ từ từ và đều đặn. Mình đang nuôi một đứa con và nuôi con thì phải từ từ chứ. À, hồi nhỏ lúc mình học lớp 3, mình có mua một cái máy nuôi thú cưng để nuôi thú ảo và cũng khá vui. (Xem video nếu bạn chưa biết – Không quảng cáo, tài trợ hay liên hệ gì bên này cả)
Sau này, khi các bạn đọc bài review khóa học/sách, những bài nào có link affiliate, mình sẽ báo trước cho các bạn và sẽ có một button để các bạn bấm mua ủng hộ.
Nguyên Tắc Khi Review Khóa Học Và Sách
- Chỉ review khi đã thực sự học khóa học hoặc đọc cuốn sách từ đầu đến cuối một cách cẩn thận và kỹ lưỡng.
- Mỗi bài review đều được viết chi tiết, chân thật và có trách nhiệm, với mục tiêu mang lại giá trị cho người đọc – giống như cách bản thân mình luôn mong muốn tìm được những bài review đáng tin cậy trước khi quyết định mua một khóa học hay đọc một cuốn sách.
Cụ thể, trong bài review, mình sẽ cố gắng trả lời những câu hỏi quan trọng như:- Khóa học hoặc cuốn sách này phù hợp với ai?
- Sau khi học xong hoặc đọc xong, người học nhận được gì (kỹ năng, tư duy hay kiến thức)?
- Có xứng đáng với số tiền và thời gian bỏ ra hay không?
- Đây đã phải là lựa chọn tốt nhất chưa, hay còn những lựa chọn khác đáng cân nhắc hơn?
- ….
- Không nhận quảng cáo hoặc tài trợ từ các nhà cung cấp khóa học hay các bên bán sách, nhằm đảm bảo các đánh giá được khách quan và trung thực nhất có thể.
Dành Cho Brand & Business
Hợp Tác
Phần này mình xin được phép giải thích rõ hơn một chút cho quy tắc số 3.
Với những gì mà mình đã chia sẻ ở trên, affiliate chỉ là một sự tình cờ vì mình không có định hướng nhận quảng cáo hoặc affiliate với các bên cung cấp khóa học. Link affiliate sẽ do mình chủ động hỏi bên cung cấp khóa học nếu khóa học đấy mình đã học và đạt tiêu chuẩn review của bản thân. Vậy nên
Mình xin phép không nhận bất kỳ lời mời quảng cáo hay chương trình affiliate từ các Brand trong lĩnh vực giáo dục
Mình cũng không biết DreamerswSeM trong tương lai có ĐỦ TỐT để được brand đề nghị hợp tác hay không, nhưng vẫn mạn phép rào trước nếu may mắn lọt vào mắt xanh của bất kỳ một nhãn hàng nào.
Vẫn câu nói cũ:
HỮU XẠ TỰ NHIÊN HƯƠNG
Lời Chia Sẻ Chân Thành Của D
Dù đã viết rất nhiều ở phía trên, mình vẫn muốn chia sẻ thêm một lần nữa trước khi kết thúc bài viết.
Việc mình viết review xuất phát từ thiện chí rất rõ ràng: mình muốn giúp người đọc có thêm một nguồn tham khảo chân thật trước khi đầu tư tiền bạc, thời gian và công sức vào một khóa học hay một cuốn sách nào đó. Nếu một bài review có thể giúp ai đó tránh được một quyết định sai, hoặc tìm được một khóa học thật sự chất lượng để thay đổi bản thân dù chỉ một chút, thì với mình, bài viết đó đã có ý nghĩa.
Vì vậy, nếu trong một bài review nào đó, mình có những nhận xét chưa tích cực, nói thẳng, nói thật, hoặc không khuyến khích người đọc mua một khóa học, mình mong các brand và công ty hiểu rằng điều đó không xuất phát từ ý định công kích, hạ bệ, làm tổn thương hay gây tổn hại cho bất kỳ ai.
Mình biết đôi khi sự thật có thể hơi khó nghe. Một đánh giá thẳng thắn có thể khiến người tạo ra sản phẩm cảm thấy không thoải mái. Nhưng nếu mình đã chọn viết review có trách nhiệm, mình không thể chỉ nói những điều dễ nghe để làm hài lòng tất cả mọi người. Mình cần trung thực với trải nghiệm học thật của mình, với tiêu chuẩn cá nhân của mình, và quan trọng nhất là với người đọc — những người có thể sẽ bỏ ra rất nhiều tiền, thời gian và hy vọng cho một quyết định học tập.
Ai cũng muốn kiếm tiền, và mình cũng vậy. Nhưng mình không muốn kiếm tiền bằng mọi giá, càng không muốn vì hoa hồng, quảng cáo hay cơ hội hợp tác mà làm ảnh hưởng đến quyết định của người đọc. Affiliate, nếu có, chỉ là một phần phụ. Nó không phải lý do chính khiến DreamerswSeM viết review.
Nếu sau này mình may mắn nhận được hoa hồng, cơ hội hợp tác hoặc một giá trị kinh doanh nào đó từ các bài review, mình sẽ xem đó là một điều tốt. Nhưng nếu không có thì cũng chẳng sao. Điều quan trọng hơn với mình là giữ được sự công tâm, sự tử tế và sự tin tưởng của người đọc dành cho DreamerswSeM.
Mình viết rõ điều này vì trong cuộc sống, đôi khi chúng ta rất khó chia sẻ thật lòng về một sản phẩm, một khóa học hay một dự án nào đó, đặc biệt khi phía sau nó là những người quen biết, những mối quan hệ, hoặc những brand đã bỏ rất nhiều công sức để xây dựng. Mình hiểu điều đó. Và chính vì hiểu, mình càng không muốn biến sự thẳng thắn thành một hành động thiếu tử tế.
Nhưng mình cũng tin rằng một lời góp ý thật lòng, dù hơi khó nghe, vẫn có thể có giá trị nếu nó được đưa ra với tinh thần xây dựng.
Vậy nên, nếu một ngày nào đó DreamerswSeM có một bài review chưa tích cực về khóa học hoặc sản phẩm của một brand nào đó, mình mong mọi người hãy hiểu đơn giản thế này:
D đang cố gắng review một cách công tâm và thẳng thắn nhất có thể. Đương nhiên, cậu ấy vẫn có thể chủ quan, vẫn có thể mắc sai sót, và góc nhìn của cậu ấy không bao giờ là chân lý tuyệt đối. Nhưng những nhận xét đó được viết ra từ trải nghiệm thật, với tinh thần xây dựng, và với mong muốn giúp cả người học lẫn người làm sản phẩm nhìn thấy rõ hơn điều gì đang tốt, điều gì chưa tốt, và điều gì có thể được cải thiện.
Nếu nhìn theo hướng đó, một bài review thẳng thắn không nhất thiết là một sự công kích. Đôi khi, nó có thể là một dạng feedback chân thành từ một người học thật — một lead user — dành cho những brand thực sự muốn phát triển sản phẩm tốt hơn và bền vững hơn trong tương lai.
Kết Lại
Những điều ở trên là lý do và quy tắc khi mình làm review khóa học và sách.
Viết nhiều, giải thích nhiều là vậy, nhưng mình mong rằng, bạn đọc hãy thật tỉnh táo, phân tích thật cẩn thận như một investor trước khi xuống tiền vì kiếm tiền thực sự khó. Nhớ là phải hoài nghi nữa nha vì biết đâu mình lùa gà á.
Đừng bao giờ ngần ngại chi tiền cho giáo dục, nhưng, cũng đừng làm mồi cho tư bản và phung phí tiền bạc.
Nếu được, các bạn nên tham gia các khóa học về tài chính cá nhân (Personal Finance) để nâng cao kiến thức và kĩ năng kiếm tiền và quản lý tiền. Nếu giỏi hơn và đã vượt qua 2 giai đoạn trên, còn chờ gì nữa mà không học luôn về cách tăng trưởng tiền (investment).
Cảm ơn mọi người đã dành thời gian quý báu để đọc bài này.
Và mình là D, một kẻ điên mộng mơ.
Xin chào và hẹn gặp lại.
